Plezier in samenwerken in de praktijk

Haarlemmermeer vroeg me in 2024 om de samenwerking tussen fysiek en sociaal domein te versterken. Herkenbare vraag voor veel gemeenten: allebei sterke drive om leefbare wijken en buurten te creëren voor de inwoners, maar de verschillende aanpakken bij elkaar brengen lukt niet.

Ik begon met een verkenning van de boven- en onderstroom. Lezen wat er al is en waar de samenhang (bewust of onbewust) al is. Gesprekken voeren. Aansluiten bij overleggen. Luisteren naar wat gezegd werd én naar wat niet gezegd werd. Wat leeft er? Waar zit energie? Welke gesprekken worden niet gevoerd? Dat leverde de basis voor de aanpak, waar het volgende is opgebouwd:

De sociale propositie. Een compact verhaal van het sociaal domein vertaald naar een handvat voor projecten in het fysieke domein. Welke maatschappelijke opgaven spelen er? Wat doet sociaal domein, wat vraagt dat ruimtelijk? Een levend document op het intranet — met een structurele werkgroep die het verhaal deelt, toetst en verrijkt vanuit beide domeinen en praktijkervaring.

De Haarlemmermeerse barcode. Een op de gemeente Utrecht geïnspireerd overzicht van normen voor alle voorzieningen die een leefbare wijk nodig heeft — van onderwijs tot groen tot ontmoetingsplekken. Gebaseerd op vastgesteld beleid. Geen rekenmodel, maar een start voor gesprek over wat de cijfers betekenen voor de wijk en inwoners. 

Een werkwijze voor integrale gebiedsanalyse. Groepen van tot twaalf mensen — medewerkers van de gemeente, partners, inwoners — kijken samen naar een gebied. Met de bril van brede welvaart of positieve gezondheid: wat zijn de kwaliteiten hier, wat moet bewaard blijven, waar liggen kansen? Die bril voorkomt dat iedereen zijn eigen belang verdedigt. Ze nodigt uit tot samenspel.

Een inspiratieprogramma. Medewerkers die al goed samenwerken, zetten hun werkwijze in de etalage. Vragen collega's om hulp bij hun aanpak.  Laagdrempelige inspirerende ontmoetingen, zonder prestatiedruk. Klein, maar het legt nieuwe verbindingen.

Borging. Strateeg en programmamanager leefbare wijken aangesteld. Teams gevormd die de barcode en sociale propositie levend houden. Bestuurlijke agendering verzorgd, capaciteit laten vrijmaken door het management. Want zonder dat worden plannen nooit werkelijkheid.

Aan het einde van het traject is de samenwerking tussen fysiek en sociaal beter geborgd en minder afhankelijk van individuen met grote verleidingskunst. Dankzij instrumenten die samenwerken makkelijker maken. Bestuur die beter beeld heeft van wat samenwerken aan gezonde leefbare wijken vraagt. En dankzij een organisatie die er achter staat.

Gids gezonde leefomgeving - website van de rijksoverheid die inspirerende voorbeelden, instrumenten en data verzamelt. Rijke bron van informatie, werk in uitvoering, wordt steeds beter.

De fijne stad- inspiratieboek voor de gezonde leefomgeving van Vincent Luyendijk. Een musthave! Zijn website bevat ook vele linken naar interessant materiaal.

Stad op ooghoogte - STIPO. Verhalen uit theorie en praktijk over het werken aan hoe gebouwen kunnen bijdragen aan een betere publieke ruimte door een menselijke maat en een goede, actieve begane grond: de ‘plinten’ van het gebouw. Bekeken vanuit fysieke, programmatische en organiserende kant.

Jane Jacobs Society - deze vereniging wil, met het gedachtegoed van Jane Jacobs over de ruimtelijke omgeving, de vorming van sociaal kapitaal (welzijn) en economische activiteit (welvaart) bijdragen aan meer welbevinden van inwoners. 

De kracht van samen – onderzoek uitgevoerd door het Verwey-Jonker Instituut en de Han University of Applied science – laat zien hoe gemeenschapsgericht werken bijdraagt aan sterkere buurten, en wat dit betekent voor bewoners, professionals en beleidsmakers.